Το τηλέφωνο χτυπά από άγνωστο αριθμό. Στην άλλη άκρη ακούγεται η φωνή του παιδιού ή του εγγονιού σας: μιλά γρήγορα, κλαίει και λέει ότι έχει τραυματιστεί, συλληφθεί ή προκαλέσει τροχαίο. Χρειάζεται χρήματα αμέσως και ζητά να μην ενημερώσετε κανέναν.
Μέχρι πρόσφατα, το γεγονός ότι η φωνή ακουγόταν γνώριμη θα αποτελούσε ισχυρή ένδειξη ότι η κλήση ήταν πραγματική. Σήμερα δεν αρκεί.
Η κλωνοποίηση φωνής με τεχνητή νοημοσύνη επιτρέπει τη δημιουργία συνθετικού ήχου που προσομοιάζει στον τόνο, στην προφορά και στον τρόπο ομιλίας ενός συγκεκριμένου ανθρώπου. Οι απατεώνες συνδυάζουν αυτή τη δυνατότητα με μια παλιά και δοκιμασμένη τεχνική: προκαλούν φόβο, δημιουργούν πίεση χρόνου και εμποδίζουν το θύμα να επαληθεύσει την ιστορία.
Η Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος εξέδωσε ειδική προειδοποίηση με το μήνυμα ότι «μια γνώριμη φωνή δεν αποτελεί απόδειξη ταυτότητας». Σύμφωνα με την υπηρεσία, ακόμη και λίγα δευτερόλεπτα ηχητικού υλικού από το διαδίκτυο μπορεί να αξιοποιηθούν για τη δημιουργία μιας πειστικής συνθετικής φωνής.
Πώς αποκτούν τη φωνή
Το απαραίτητο ηχητικό υλικό μπορεί να προέρχεται από δημόσια βίντεο σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, συνεντεύξεις, podcasts, φωνητικά μηνύματα που έχουν διαρρεύσει ή αναρτήσεις φίλων και συγγενών.
Δεν χρειάζεται να είναι διάσημος κάποιος για να υπάρχει δείγμα της φωνής του στο διαδίκτυο. Ένα βίντεο γενεθλίων, μια ανάρτηση από διακοπές ή μια σύντομη παρουσίαση μπορεί να προσφέρει αρκετό υλικό για τη μίμηση βασικών χαρακτηριστικών της ομιλίας.
Η αμερικανική Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου επισημαίνει ότι οι απατεώνες μπορούν να χρησιμοποιήσουν ένα σύντομο απόσπασμα από περιεχόμενο που έχει δημοσιευτεί online και να δημιουργήσουν μια φωνή που ακούγεται σαν εκείνη του συγγενικού προσώπου.
Οι δράστες χρειάζονται και δεύτερο συστατικό: προσωπικές πληροφορίες. Ονόματα συγγενών, τόπος διαμονής, επάγγελμα, ταξίδια ή οικογενειακές σχέσεις μπορούν να συγκεντρωθούν από ανοιχτούς λογαριασμούς κοινωνικής δικτύωσης και παραβιασμένες βάσεις δεδομένων.
Όσο περισσότερα γνωρίζει ο απατεώνας, τόσο πιο πειστικό γίνεται το σενάριο.
Το σενάριο της «έκτακτης ανάγκης»
Η συνηθέστερη εκδοχή είναι η οικογενειακή έκτακτη ανάγκη.
Η συνθετική φωνή ισχυρίζεται ότι συνέβη:
Τροχαίο ατύχημα.
Σύλληψη ή κράτηση.
Επείγουσα νοσηλεία.
Ληστεία ή απώλεια χρημάτων στο εξωτερικό.
Απαγωγή ή άμεση απειλή.
Ανάγκη καταβολής χρημάτων σε δικηγόρο, γιατρό ή αστυνομικό.
Σε ορισμένες κλήσεις η γνώριμη φωνή ακούγεται μόνο για λίγα δευτερόλεπτα. Στη συνέχεια το τηλέφωνο παίρνει ένας υποτιθέμενος δικηγόρος, γιατρός ή αστυνομικός, ο οποίος αναλαμβάνει να δώσει τις οδηγίες πληρωμής.
Η σύντομη διάρκεια δεν είναι τυχαία. Περιορίζει την πιθανότητα να εντοπίσει το θύμα λάθη στην ομιλία και επιτρέπει στον δράστη να αποδώσει τυχόν ασυνήθιστη χροιά στο κλάμα, στον τραυματισμό ή στην κακή τηλεφωνική σύνδεση.
Το επείγον είναι ο βασικός μηχανισμός της απάτης. Το θύμα καλείται να αντιδράσει συναισθηματικά πριν προλάβει να τηλεφωνήσει στον πραγματικό συγγενή.
Η απάτη του «διευθυντή»
Η κλωνοποίηση φωνής δεν στοχεύει μόνο οικογένειες. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε επιχειρήσεις, με τον δράστη να μιμείται τον διευθύνοντα σύμβουλο, τον οικονομικό διευθυντή ή έναν σημαντικό πελάτη.
Ο υπάλληλος μπορεί να δεχθεί μια κλήση με αίτημα για επείγουσα μεταφορά χρημάτων, πληρωμή ενός τιμολογίου, αλλαγή τραπεζικού λογαριασμού προμηθευτή ή αποστολή εμπιστευτικών αρχείων.
Το αίτημα συχνά παρουσιάζεται ως απόρρητο: αφορά δήθεν εξαγορά, φορολογικό έλεγχο ή εμπορική συμφωνία που δεν πρέπει να συζητηθεί με συναδέλφους. Η μυστικότητα απομονώνει τον εργαζόμενο και ακυρώνει τους συνηθισμένους εσωτερικούς ελέγχους.
Η Europol έχει προειδοποιήσει ότι τα deepfakes χρησιμοποιούνται τόσο σε «κλήσεις σοκ» όσο και σε απάτες πλαστοπροσωπίας ανώτατων στελεχών. Εκτιμά ότι η χρήση τους στις διαδικτυακές απάτες θα αυξάνεται.
Και ο αριθμός μπορεί να φαίνεται πραγματικός
Το όνομα ή ο αριθμός που εμφανίζεται στην οθόνη δεν αποδεικνύει ποιος καλεί. Με την τεχνική caller ID spoofing, οι δράστες μπορούν να παραποιήσουν την αναγνώριση της κλήσης, ώστε να φαίνεται ότι τηλεφωνούν από ελληνικό αριθμό, τράπεζα, δημόσια υπηρεσία ή ακόμη και από αριθμό αποθηκευμένο στις επαφές.
Η Europol αναφέρει ότι η παραποίηση χρησιμοποιείται για πλαστοπροσωπία τραπεζών, κρατικών φορέων, επιχειρήσεων και συγγενικών προσώπων. Στόχος είναι η αποκάλυψη προσωπικών δεδομένων ή η πραγματοποίηση πληρωμών και μεταφορών χρημάτων.
Επομένως, ούτε η φωνή ούτε ο αριθμός κλήσης αρκούν για ασφαλή ταυτοποίηση.
Τα προειδοποιητικά σημάδια
Δεν είναι ασφαλές να βασίζεται κάποιος μόνο σε τεχνικές ατέλειες της φωνής. Τα συστήματα βελτιώνονται διαρκώς, ενώ η τηλεφωνική συμπίεση και ο θόρυβος μπορούν να καλύψουν τις διαφορές.
Πιο αξιόπιστες ενδείξεις είναι η συμπεριφορά του καλούντος:
Ζητά άμεση πληρωμή και δεν αφήνει χρόνο για σκέψη.
Επιμένει να μη μιλήσετε με άλλο μέλος της οικογένειας.
Ζητά τραπεζικούς κωδικούς, PIN ή κωδικό μιας χρήσης.
Προτείνει μεταφορά σε άγνωστο λογαριασμό, κρυπτονόμισμα, δωροκάρτα ή παράδοση μετρητών σε τρίτο πρόσωπο.
Αποφεύγει προσωπικές ερωτήσεις ή δίνει αόριστες απαντήσεις.
Ισχυρίζεται ότι δεν μπορείτε να καλέσετε πίσω.
Συνδυάζει απειλές, μυστικότητα και πολύ στενή προθεσμία.
Καμία τράπεζα ή δημόσια υπηρεσία δεν χρειάζεται τον κωδικό PIN ή τον κωδικό επιβεβαίωσης μιας ηλεκτρονικής συναλλαγής. Αυτοί οι κωδικοί δεν γνωστοποιούνται τηλεφωνικά, ακόμη και αν ο καλών φαίνεται να γνωρίζει άλλα προσωπικά στοιχεία.
Η σωστή αντίδραση σε πέντε κινήσεις
Πρώτη κίνηση είναι η διακοπή της κλήσης. Δεν χρειάζεται αντιπαράθεση ούτε προσπάθεια να αποκαλυφθεί ο δράστης.
Στη συνέχεια καλούμε το συγγενικό πρόσωπο στον αριθμό που ήδη γνωρίζουμε και έχουμε αποθηκευμένο — όχι σε αριθμό που μας υπέδειξε ο καλών. Εάν δεν απαντήσει, επικοινωνούμε με άλλο μέλος της οικογένειας, συνεργάτη ή άνθρωπο που βρίσκεται κοντά του.
Η Δίωξη Κυβερνοεγκλήματος προτείνει στις οικογένειες να συμφωνήσουν εκ των προτέρων μια προσωπική λέξη ή φράση ασφαλείας. Αυτή δεν πρέπει να είναι όνομα κατοικίδιου, ημερομηνία γέννησης ή άλλο στοιχείο που μπορεί να βρεθεί online.
Μπορούμε επίσης να κάνουμε μια ερώτηση της οποίας η απάντηση είναι γνωστή μόνο στον πραγματικό συγγενή. Η ερώτηση πρέπει να προκύπτει εκείνη τη στιγμή και να μην βασίζεται σε δημοσιευμένη πληροφορία.
Τέλος, δεν αποστέλλουμε χρήματα πριν ολοκληρωθεί η ανεξάρτητη επαλήθευση — όσο αληθινή και αν ακούγεται η φωνή.
Ένας οικογενειακός κανόνας που περιορίζει τον κίνδυνο
Ένα απλό πρωτόκολλο μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματικό:
Κανένα επείγον αίτημα χρημάτων δεν εκτελείται κατά την πρώτη κλήση.
Η επικοινωνία διακόπτεται και γίνεται επανάκληση σε γνωστό αριθμό.
Χρησιμοποιείται η οικογενειακή φράση ασφαλείας.
Ενημερώνεται ακόμη ένα μέλος της οικογένειας.
Τραπεζικοί κωδικοί δεν δίνονται ποτέ τηλεφωνικά.
Ο κανόνας πρέπει να συζητηθεί ιδιαίτερα με ηλικιωμένους, χωρίς να δημιουργείται η εντύπωση ότι μόνο εκείνοι μπορούν να εξαπατηθούν. Οι επιθέσεις είναι σχεδιασμένες να εκμεταλλεύονται τον πανικό και μπορούν να παρασύρουν ανθρώπους κάθε ηλικίας.
Τι πρέπει να κάνουν οι επιχειρήσεις
Η φωνητική επιβεβαίωση δεν πρέπει να αρκεί για αλλαγή λογαριασμού προμηθευτή ή έκτακτη πληρωμή. Οι επιχειρήσεις χρειάζονται διαδικασία δεύτερης έγκρισης, ειδικά για μεγάλα ποσά.
Κάθε ασυνήθιστο αίτημα πρέπει να επιβεβαιώνεται από διαφορετικό κανάλι: με κλήση σε ήδη καταχωρισμένο αριθμό, μέσω του εταιρικού συστήματος ή με προσωπική επικοινωνία. Τα στοιχεία επικοινωνίας δεν πρέπει να αντλούνται από το ύποπτο μήνυμα ή τιμολόγιο.
Απαραίτητη είναι και η εκπαίδευση των υπαλλήλων. Ένας εργαζόμενος πρέπει να γνωρίζει ότι έχει δικαίωμα να καθυστερήσει μια συναλλαγή για να την ελέγξει, ακόμη και όταν ο καλών εμφανίζεται ως ανώτερο στέλεχος.
Αν έχουν ήδη φύγει τα χρήματα
Το θύμα πρέπει να επικοινωνήσει αμέσως με την τράπεζά του από τον επίσημο αριθμό εξυπηρέτησης. Ζητά να δεσμευτεί ή να ανακληθεί η συναλλαγή, εφόσον αυτό είναι ακόμη εφικτό, και να προστατευθούν οι λογαριασμοί του.
Εάν έχουν αποκαλυφθεί κωδικοί, απαιτείται άμεση αλλαγή τους από ασφαλή συσκευή. Η τράπεζα μπορεί να ακυρώσει κάρτες ή πρόσβαση στο ηλεκτρονικό banking και να ελέγξει για άλλες ύποπτες κινήσεις.
Δεν διαγράφουμε τον αριθμό, τα μηνύματα ή τα αποδεικτικά της πληρωμής. Κρατάμε στιγμιότυπα οθόνης, ώρες κλήσεων, στοιχεία λογαριασμών και κάθε επικοινωνία, ώστε να παραδοθούν στις αρχές.
Για περιστατικά μέσω διαδικτύου οι πολίτες μπορούν να απευθύνονται στη Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος στη δωρεάν γραμμή 11188, η οποία λειτουργεί όλο το εικοσιτετράωρο. Για ανάγκη άμεσης αστυνομικής επέμβασης καλούν το 100.
Η τεχνολογία αλλάζει, ο μηχανισμός της απάτης παραμένει
Η κλωνοποίηση φωνής κάνει την πλαστοπροσωπία περισσότερο πειστική, αλλά ο πυρήνας της απάτης παραμένει ο ίδιος: φόβος, επείγον, μυστικότητα και απαίτηση για χρήματα.
Η καλύτερη άμυνα δεν είναι να προσπαθούμε να αναγνωρίσουμε ένα ανεπαίσθητο «ρομποτικό» στοιχείο στην ομιλία. Είναι να αλλάξουμε τον κανόνα εμπιστοσύνης. Μια φωνή μπορεί να αναγνωρίζεται, ένας αριθμός μπορεί να φαίνεται σωστός και μια ιστορία να περιλαμβάνει αληθινές προσωπικές πληροφορίες, χωρίς τίποτε από αυτά να αποδεικνύει ποιος βρίσκεται στην άλλη άκρη της γραμμής.
Στην εποχή της συνθετικής φωνής, η ταυτότητα δεν ακούγεται. Επαληθεύεται.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου